Delen:

INSPIRATIE van Adelheid Roosen


MINDZ: 
Fit-ART werkt samen met zorgorganisatie Marga Klompé aan het inspiratie- en opleidingstraject MINDZ voor alle medewerkers. Theatermaakster Adelheid Roosen trapte af in een serie van drie (dubbele) inspiratiebijeenkomsten. Honderden vrouwen, en een enkele man, waren er bij op deze eerste dag. Marga Klompé telt ongeveer 1500 medewerkers verspreid over 14 locaties in de Achterhoek.

 

Adelheid Roosen:
"Een mens heeft het recht te worden wie hij aan het worden is …"

(3 oktober 2017, Inspiratiebijeenkomste De mens zien!) 

 

Als Adelheid het woord neemt, zijn ieders oren gespitst …
Ze sluit aan op haar film MAM, waarin zij, haar zus en zwager met haar moeder meebewegen – spiegelen van de bewegingen - aansluiten op haar woorden - zelfs hetzelfde gekleed of liever bijna ontkleed … Ze brengt ons – als nieuwsgierige toehoorders – direct in een andere wereld, de wereld van haar moeder, als zij zoekt naar een plek om haar kauwgom achter te laten … op het filmscherm nog eens lekker aanduwend met de woorden “dit zou mijn moeder nu ook doen”. 

Adelheid begint met te zeggen dat er wat haar betreft geen misverstand over mag bestaan: ook zij vindt Alzheimer écht een rotziekte en zij gunt dit niemand … Maar de ziekte is er, er is nog geen oplossing en steeds meer mensen krijgen het … Dus we hebben ermee te dealen. En als je er mee geconfronteerd wordt is er geen weg meer terug.
Een samenvatting van haar betoog in de film...

 

 

 

“Ik gaf mijzelf – als mantelzorger van mijn moeder - 48 uur om te rouwen en om in te voegen op het nieuwe pad van mijn moeder. Het voelde als instappen in de wereld van Alice in Wonderland”
Ik leerde iedere dag nieuwe dingen, het is een ontdekkingsreis die je samen aangaat, alles is in het hier-en-nu en in het straks. Wat er gisteren was bestaat niet meer.
“Je kunt je wel blijven wentelen in het verlies van je oude relatie en alles wat geweest is, maar daar help je iemand met dementie niet mee. Die is in het hier-en-nu. Die weet niet meer hoe het was. Die is aan het veranderen naar een nieuwe persoon … En door goed te luisteren en observeren kun je ontdekken waar hij nu is.

Je vader of moeder of je partner heeft het recht om te worden wie hij of zij aan het worden is. Dát moet je je realiseren. Het verleden is niet meer interessant. Leef met hem of haar in het hier-en-nu.’’ Zij ging niet in de weerstand en bleef niet te hangen aan wat was. Zij ging juist meebewegen, spiegelen en ontdekte zo in welk hier-en-nu haar moeder zich bevond en kon op onverwachte vragen creatieve oplossingen bedenken. Zo heeft zij – samen met zus en zwager – haar moeder kunnen ondersteunen in haar leven met dementie en zelfs een bijzondere band met haar opgebouwd in deze levensfase.


Het was voor hen een loodzware beslissing om het grootste deel van de dagelijkse zorg voor haar dementerende moeder bij professionals neer te leggen. Want zij wilden zo graag alles zelf goed doen. Maar wanneer komt het zorghuis in beeld en hoe pak je dat aan? Thuis ging echt niet meer. Er volgde, na het nodige overleg, een logeerpartij van enkele weken bij haar zus, tante Adèle. Intussen richtten Adelheid en zus Colette de kamer in het zorghuis zorgvuldig in met vooral dingen die hun moeder op dát moment heel dierbaar waren. Ze verrasten hun moeder – met de vooraf bedachte strategie: “Nou mam, zo leuk! Jij gaat net als wij op kamers, en dan kunnen wij altijd bij jou op bezoek komen”.

 

Als Alice in Wonderland val je in een andere tijdsdimensie

Tien jaar was Adelheid mantelzorger van haar moeder en spannende gebeurtenissen om te denken naar wondermooie momenten en stapt in een heel andere tijdsdimensie. “Na een drukke werkdag een uurtje op bezoek komen en dan merken dat je moeder totaal met iets anders bezig is, niet met jou. Hoe je dan blijft wachten tot je wordt opgemerkt, soms pas twintig minuten later. Want als je niet wacht en je doet alsof ze met je praat, dan steek je een uur lang een monoloog af en ben je daarna helemaal kapot omdat je geen enkele reactie terug krijgt.”

Hevig instemmend geknik in de zaal. Zo herkenbaar. Adelheid paste haar tempo compleet aan: “Ging ‘mam’ aan de wandel in de gangen dan werd ze wel eens moe en ging ze op de grond zitten. Wat is er mis mee om er dan naast te gaan zitten, leuk als er ook nog anderen bij komen, en ga daar in de gang dan koffie drinken. Ook al schrijft ze met haar vingers in de slagroom die op de vloer wordt gemorst. Soms moet je het laten gebeuren zoals je dat ook met kinderen doet’’ zegt Adelheid.

Zij benadrukt ook het enorme belang van intimiteit. “Ook al had je vader of moeder niks met aanraken of knuffelen, ze hebben daar in het hier en nu wel behoefte aan. Zoals ze ook in de kindertijd geliefkoosd wilden worden.’’ Een mooi voorbeeld was de rust die ‘mam’ uitstraalde terwijl ze met een van haar dochters lekker in bad zat. Of op bed met een schoonzoon die ze al knoeiend en lachend bonbons voerde.

 

… Een mens heeft het recht om te worden wie hij aan het worden is …

Hoe werkt dat in de  dagelijkse praktijk

Het inspiratie- en opleidingstraject MindZ van Fit-ART en Marga Klompé draait vooral om ‘waardigheid’ en ‘trots’. Begrippen die wel eens kunnen botsen met voorschriften en protocollen die in instellingen gelden. Zet het ‘slagroomincident’ af tegen de hygiënevoorschriften. Het ene zorghuis gaat daar soepeler mee om dan het andere maar gemiddeld kan het overal beter, vindt Roosen. ,,Fuck de protocollen. Bacillen, virussen, weg ermee’’, brulde ze stampvoetend. “Meer tijd nemen om mee te bewegen met je bewoners, weten waar ze in het hier-en-nu zijn. Mantelzorgers ‘leren’ hoe om te gaan met dementie, betrek ze bij het dagelijks leven, maak ruimte. Zo belangrijk.
Natuurlijk, de aansturing is een taak van ‘bovenaf’, de directie moet van het belang zijn doordrongen. Maar ook bij medewerkers en ons mantelzorgers moet een knop om.”

En daarom is Adelheid deze dag in De Storm om haar verhaal te vertellen en wordt MindZ ontwikkeld. Geen gortdroog trainingsprogramma maar een creatieve insteek met modules die direct linken aan de dagelijkse praktijk.

 

Reacties uit het werkveld op de inspiratie van Adelheid Roosen -
(uit interviews van  Sandra Bouck, journalist voor MindZ, met medewerkers)

Er werd die avond nog lang nagepraat over hetgeen Adelheid teweeg bracht. Zo werd ze door veel toehoorders aangeschoten. En ze deelde uitgebreid haar ervaring en mening over zaken. Hierna enkele reacties in quotes:

 

Ellen Prinsen (40) en Anita Schreurs (54): "Werken aan Welzijn is bij ons nog steeds vrijwilligerswerk. We willen wel meer aan het welzijn van bewoners doen, maar als we de boel willen versieren moet dat in onze eigen tijd. En dat geldt ook voor een uitstapje naar een tuincentrum". 

 

Carinne Nienhuis (33): "Dit verhaal is vooral nieuws voor familie en andere mantelzorgers. Vijf jaar geleden gold dit ook voor ons, maar wij zijn nu al heel ver in het omschakelproces". 

 

Hermien Witten (59) en Erna Haijtink (53): "Inspirerend en indrukwekkend verhaal, ook voor de thuiszorg. We gaan ons tempo bijstellen.  Mensen worden anders heel onrustig. Dus kleine pauzes en ook de taal overnemen. In dialect overgaan als zij dat spreken. Ik dender nu ook nooit meer zomaar bij iemand naar binnen. Ik zwaai eerst vrolijk door het raam. Zodat ze me zien". 

 

Simone Kemkens (45): "Je moet met ze meedwarrelen, meegroeien in hun proces". Doelend op de mens met dementie. "Als mantelzorger sta je dichterbij, als professional houd je meer afstand. De mens in zijn waarde laten, dat proberen we. Je moet niet sturend of corrigerend willen optreden. Ik sluit me van harte aan bij Adelheids opmerking dat je mensen moet laten worden wie ze gaan worden. Dat ze daar recht op hebben." 

 

Cora Bults (48): "Het is niet jouw huiskamer, het is HUN huiskamer. Daar zijn we ons nog te weinig van bewust. We moeten ons meer aanpassen aan wensen en hun tempo. Ik ben laatst niet binnengestormd om goedemorgen te zeggen. Ik heb eerst even afgewacht wat ze uit zichzelf zou doen. Ik bedoel het is niet mijn kamer, het is vooral háár kamer. Ze ging eerst heel gedreven in een hoekje van de kamer zitten en kwam toen vanzelf naar me toe". En daaraan toevoegend "We praten vaak met familie om dingen uit te leggen. Ik ben vaak teleurgesteld als familie niet de glimoogjes ziet als iemand geniet, ook al kun je niet meer met hem of haar praten. Familie voelt zich vaak gekwetst omdat de herkenning weg is. Ook vinden ze het vaak niet meer de moeite waard om bijv. nieuwe onderbroeken te kopen. Ze worden toch niet meer afgedragen. Dat is zo jammer".

 

De inspiratie van Adelheid Roosen werkt nog na. Alle aanwezigen zijn in hun dagelijkse werk alerter op signalen. En onbewust of bewust zullen we allemaal bezig zijn te ontdekken waar wij het verschil kunnen maken.

Wordt zeker vervolgd!